Filosofía – Filosofie

Ieder jaar vieren we op de derde donderdag van november Wereld Filosofie Dag. Dit jaar valt dit op 21 november. Het thema van dit jaar beoogt de betrokkenheid van de diverse regio’s bij werelddebatten over actuele uitdagingen als migratie, radicalisering, klimaatverandering en kunstmatige intelligentie.

Wat is Filosofie?

Filosofie of wijsbegeerte is de oudste theoretische discipline die het verlangen en streven uitdrukt naar kennis en wijsheid.

Filosofie is grote vragen stellen aan jezelf en daarover nadenken. Filosofen raken nooit uitgevraagd. Het is een beetje vergelijkbaar met wat kinderen doen. Ze hebben geen vaste antwoorden op vragen en gaan dan zelf op zoek.

Filosofía - Onderwijs

Dit zelf nadenken over de dingen, is nou filosofie : Wie ben ik? / waar kom ik vandaan? / heb ik een ziel? / zijn we van vlees en bloed of slechts bewustzijn? / besta ik eigenlijk wel? / handel ik wel correct?…Filosofen buigen zich over allerlei thema’s die maatschappelijk relevant zijn zoals politiek, religie, onderwijs economie…

Zo werd ook een thema als tolerantie, die nu weer zo actueel is door alle gebeurtenissen om ons heen, al tijdens de Verlichting uitvoerig bestudeerd door grote filosofen als John Locke en Voltaire.

Ontstaan en soorten

Filosofie kwam voor het eerst op in de zesde eeuw voor Christus. Het woord “philosophía” is in het Oudgrieks samengesteld uit de woorden voor liefde en voor wijsheid en betekende oorspronkelijk dus “liefde voor wijsheid”.

We onderscheiden westerse en oosterse filosofie. Een oosterse filosoof uit 551 voor Christus is Confucius. Een ander voorbeeld van oosterse filosofie is het boeddhisme. Boeddhisten hebben hun religie van filosofie afgeleid.

In de filosofie zijn er diverse vakgebieden waaronder:

  • Natuurfilosofie is hoe mensen denken over de wereld om ons heen
  • Wetenschapsfilosofie is hoe mensen denken over wetenschap
  • Godsdienstfilosofie is hoe mensen denken over godsdienst
  • Cultuurfilosofie is hoe mensen denken over cultuur.
Filosofía - Onderwijs

Confucius was een Chinese filosoof en politicus tijdens de Zhou-dynastie. Hij wordt gezien als een voorbeeld voor alle leraren.

Oude filosofen

De echte filosofie begon bij de Oude Grieken, meer dan 2500 jaar geleden. Socrates leefde in 470 tot 399 voor Christus en woonde in Athene. Hij hechte geen belang aan bezit, alleen aan de vraag hoe een mens deugdzaam kon leven. Zijn beste leerling was Plato en die schreef in zijn “dialogen” op wat Socrates had gezegd.

Socrates had naast vele volgelingen ook de nodige vijanden onder politici en sofisten (betaalde leraren in welsprekendheid en filosofie) die het niet konden waarderen dat Socrates hen telkens duidelijk maakte hoe onwetend ze in werkelijkheid waren. Uiteindelijk kostte dit hem zijn leven. Hij werd vergiftigd en stierf in het bijzijn van zijn leerlingen.

Plato werd later ook een bekende filosoof en hij richtte een school op, “de Academie” noemde. Zijn beste leerling, Aristoteles, werd later ook een bekende filosoof. Aristoteles werd op zeventienjarige leeftijd als leerling opgenomen in Plato’s academie.

Aristoteles werd later in Macedonië privéleraar en opvoeder van de zoon van de koning, de veertienjarige Alexander, die later bekend zou worden onder de naam  ‘Alexander de Grote’.

Andere bekende oude Griekse filosofen zijn Epicurus die vond dat je zo veel mogelijk moet genieten van het leven. Zijn leer wordt hedonisme genoemd.

Socrates wordt gezien als de vader van de filosofie. Hier zie je een buste van hem in het Louvre in Parijs

Latere filosofen

Na de Griekse filosofen zijn er nog veel andere filosofen geweest. Sommige van hen hebben een grote stempel gedrukt op onze geschiedenis. Augustinus was van grote invloed in de middeleeuwen. Hij zag religie en filosofie als twee wegen om op zoek te gaan naar waarheid waarbij geloof essentieel was om wijsheid te kunnen vergaren.

De Franse filosoof René Descartes heeft met zijn systematische filosofie de wetenschappelijke revolutie versterkt en Jean-Jacques Rousseau heeft de Franse Revolutie en met name de onwankelbare Robespierre sterk geïnspireerd.

Immanuel Kant was ook een filosoof uit de tijd van de Verlichting die met zijn geschriften op het gebied van de ethiek zeer invloedrijk is geweest.

Karl Marx  was behalve filosoof ook econoom en werd met zijn geschriften de ziel van het communisme en het socialisme.

De Franse filosoof en schrijver Jean-Paul Sartre behoort met zijn existentialisme tot de meest invloedrijke filosofen van de twintigste eeuw.

Onder de vrouwelijke filosofen verwierf met name de Franse filosofe, schrijfster en feministe Simone de Beauvoir veel aanzien.

Filosofía - Onderwijs

Simone de Beauvoir (1908 – 1986)

Bekende Nederlandse en Spaanse filosofen

Spinoza was een Nederlandse filosoof, lenzenslijper, politiek denker (politicoloog), Bijbelonderzoeker, taalkundige en wiskundige uit de vroege Verlichting. Hij wordt gezien als een van de grootste filosofen die de wereld heeft voortgebracht. Een andere grote Nederlandse filosoof was Erasmus.

Filosofía - Onderwijs

Baruch Spinoza 1632 – 1677

Uit Spanje genieten met name José Ortega y Gasset, Unamuno en Averroës grote wereldfaam. Deze laastste was een islamitische filosoof die vermoedelijk Berbers en niet Arabisch was en vooral bekend geworden is als ‘Vader van de Verlichting in Oost én West’.

Hij is een filosoof uit de geschiedenis van de islam die openstond voor kritiek op deze religie en deze wilde vernieuwen door de islam in overeenstemming te brengen met het gedachtegoed van de filosofie van Aristoteles.

Meerdere onderzoekers bestempelen hem als grondlegger van het secularistische gedachtegoed in West-Europa en noemen hem daarom een van de spirituele vaders van Europa en een boegbeeld van tolerantie.

Filosofía - Onderwijs

Beeld van Averroës in Córdoba. Deze Spaans-Berberse filosoof, jurist, medicus en astronoom wordt beschouwd als een van de grootste Oosterse filosofen uit de geschiedenis


Vocabulaire Spaans

De werkwoorden van deze woordenlijst zijn uitgelicht.

  • filosofie = la filosofía
  • migratie = la migración
  • radicalisering = la radicalización
  • klimaatverandering = el cambio climático
  • kunstmatige intelligentie = la inteligencia artificial
  • kennis = el conocimiento
  • wijsheid = la sabiduría
  • zichzelf vragen stellen = hacerse preguntas / cuestionarse
  • nadenken = pensar 
  • op zoek gaan = investigar (regelmatig werkwoord: investigo, investigas, investiga…)
  • zich buigen over = analizar (regelmatig werkwoord: analizo, analizas, analiza…)
  • maatschappelijk relevante thema’s = temas de carácter social
  • westerse en oosterse filosofie = la filosofía occidental y oriental
  • natuurfilosofie = la filosofía de la naturaleza
  • wetenschapsfilosofie = la filosofía de la ciencia
  • godsdienstfilosofie = la filosofía de la religión
  • cultuurfilosofie = la filosofía de la cultura
  • Verlichting = la Ilustración
  • feminisme = el feminismo
  • grondlegger = el fundador / el creador
  • gedachtengoed = el pensamiento
  • secularistische gedachtengang = el pensamiento secular

Wijze citaten

Emancipatie – No naces mujer, te hacen mujer / Je wordt niet als vrouw geboren, je wordt tot vrouw gemaakt  – Simone de Beauvoir

Kennis – La ignorancia es la fuente de todos los males / Onwetendheid is de bron van alle kwaad – Socrates

Doel. El objetivo debe ser encontrar algo en lo que centrar nuestros esfuerzos que sea ilimitado y eterno y pueda ser propiedad común / Het doel zal moeten zijn het vinden van iets, waarop men zijn streven kan richten, dat onbeperkt en eeuwig is en eigendom van allen kan zijn – Spinoza

Voorkomen: Cuatro cosas no pueden ser escondidas durante largo tiempo: la ciencia, la estupidez, la riqueza y la pobreza / Vier dingen kunnen niet voor lang verborgen worden gehouden: wetenschap, domheid, rijkdom en armoede – Averroës


Wist je dat…?

  • Filosoof is een beroep. Filosofen geven filosofieles aan hogescholen en universiteiten.
  • Uit een enquête die het tijdschrift Filosofie Magazine hield onder Nederlandse en Vlaamse hoogleraren wijsbegeerte kwam de volgende top 3 van boeken die ieder weldenkend mens zou moeten lezen:
  1. Op nummer een staat ‘Ethica’ van Aristoteles. Dit wordt genoemd als hét boek dat je moet lezen wil je de wereld van vandaag begrijpen.
  2. Op nummer twee staat Kants ‘Kritik der reinen Vernunft’.
  3. Op de derde plaats eindigt tenslotte ‘Politeia’ van Plato.  Hierbij valt op dat grote namen als Augustinus, Nietzsche, Hegel, Kierkegaard  en Machiavelli niet (meer) voorkomen in deze top tien hetgeen erop kan duiden dat de huidige generatie filosofen andere inspiratiebronnen verkiest.

Filosofía - Onderwijs

Interessante links!

  • Filosofie Magazine is een populair filosofisch tijdschrift dat maandelijks verschijnt in Nederland en België. Het blad wil met leesbare artikelen, columns en interviews van eeuwenoude tot moderne filosofen ook niet-filosofisch geschoolden toegang geven tot inzichten op het gebied van de filosofie. Filosofie Magazine is medeorganisator van de maand en de nacht van de filosofie (zie link hieronder): https://www.filosofie.nl/magazine/index.html .
  • April is de maand van de filosofie. Jaarlijks worden er dan in heel België en Nederland filosofische nachten, programma’s, lezingen, debatten en festivals georganiseerd en eens in de twee jaar wordt een nieuwe Denker des Vaderlands uitgeroepen: https://www.maandvandefilosofie.nl/
  • Bas Haring is op dit moment wellicht de bekendste filosoof van Nederland. Hij heeft zijn eigen tv programma gemaakt en schrijft veel op het gebied van evolutieleer in de filosofie : http://www.basharing.com/
  • Het boek “De wereld van Sofie” van de Noorse kinderboekenschrijver Jostein Gaarde gaat over de geschiedenis van de westerse filosofie en een gedeelte van de Oosterse filosofie en beschrijft deze op een luchtige manier. Het verhaal gaat over een veertienjarig meisje dat in Noorwegen bij haar moeder woont en opeens berichtjes begint te ontvangen met een filosofisch karakter. De bespreking van de filosofen wordt op een duidelijke en begrijpelijke manier uit de doeken gedaan waardoor het boek toegankelijk is voor zowel jeugd als voor volwassenen. Het boek werd een internationaal succes en werd succesvol verfilmd (zie trailer met Spaanse ondertiteling)

Spaans leren is een Fiesta!

Klik hier voor meer Spaans vocabulaire in onze categorie Spaans leren is een fiesta in ons blog >>>

Filosofía - Onderwijs